Od 2022 roku prosumenci w Polsce muszą odnaleźć się w nowym systemie rozliczeń energii z fotowoltaiki. Net-metering, czyli popularny system opustów, został zastąpiony przez net-billing – model oparty na sprzedaży i kupnie energii po cenach rynkowych. W 2025 roku różnice między tymi systemami są bardziej odczuwalne niż kiedykolwiek wcześniej, dlatego warto wiedzieć, który z nich się bardziej opłaca.

Net-metering: czym był system opustów i kto mógł z niego korzystać?

Net-metering, znany w Polsce jako system opustów, obowiązywał dla prosumentów, którzy podłączyli swoje instalacje fotowoltaiczne do sieci przed 1 kwietnia 2022 roku. W ramach tego modelu nadwyżki wyprodukowanej energii były „magazynowane” w sieci, a prosument mógł je odebrać w późniejszym czasie – jednak nie w całości. Właściciele instalacji do 10 kWp odbierali 80% oddanej energii (współczynnik 1:0,8), a ci z instalacjami od 10 do 50 kWp – 70% (1:0,7). System ten był prosty i przewidywalny, ale pozbawiony elastyczności: nie pozwalał na korzystanie z realnych cen rynkowych, a opusty nie były wymienne na gotówkę. Choć już niedostępny dla nowych użytkowników, wciąż funkcjonuje dla osób, które zachowały do niego prawo dzięki tzw. zasadzie praw nabytych.

Na czym polega net-billing i jak działa w 2025 roku?

Net-billing to aktualny system rozliczania prosumentów, który zastąpił net-metering od 1 kwietnia 2022 roku. W tym modelu prosumenci sprzedają nadwyżki energii do sieci po cenach ustalanych na Rynku Dnia Następnego (RDN), a energię pobraną z sieci kupują według stawek detalicznych dostawcy. Od lipca 2024 roku obowiązuje nowy sposób rozliczeń – tzw. net-billing godzinowy, który uwzględnia rzeczywiste ceny energii w każdej godzinie doby. Oznacza to większą transparentność, ale też ryzyko, bo ceny energii mogą znacząco się wahać. W 2025 roku kluczowe jest więc świadome zarządzanie zużyciem i produkcją energii, a także inwestycje w magazyny energii, które pomagają zwiększyć autokonsumpcję i ograniczyć straty finansowe wynikające z niekorzystnych godzin sprzedaży.

Net-billing a net-metering – najważniejsze różnice

Podstawowa różnica między net-meteringiem a net-billingiem polega na sposobie rozliczania nadwyżek energii. W systemie opustów (net-metering) prosument „oddawał” energię do sieci i odbierał ją później w określonej proporcji (70% lub 80%), bez udziału gotówki. W net-billingu natomiast energia jest sprzedawana po zmiennych cenach rynkowych i rozliczana na koncie prosumenckim – pieniądze trafiają na specjalny depozyt, z którego pokrywa się późniejsze zużycie.

Net-billing jest bardziej zależny od godzin produkcji i zużycia energii – im wyższe ceny w czasie oddawania do sieci, tym lepiej dla prosumenta. Net-metering był natomiast stabilniejszy i prostszy do zrozumienia. W 2025 roku net-metering nie jest już dostępny dla nowych użytkowników, a przejście z net-billingu na net-metering nie jest możliwe. Wciąż jednak istnieją gospodarstwa, które korzystają ze „starego” systemu – będą mogły to robić przez 15 lat od momentu przyłączenia instalacji.

Dla kogo net-billing może być bardziej opłacalny?

Choć net-billing bywa krytykowany za zmienność i nieprzewidywalność, może okazać się korzystny dla tych prosumentów, którzy potrafią zoptymalizować swoje zużycie energii. Najwięcej zyskują gospodarstwa domowe lub firmy zużywające energię w ciągu dnia – wtedy, gdy panele produkują najwięcej i ceny godzinowe bywają najwyższe. Net-billing stwarza też możliwości dla osób, które zainwestują w magazyny energii: przechowywanie nadwyżek na własne potrzeby zmniejsza zależność od zakupu prądu z sieci i pozwala lepiej wykorzystać produkowaną energię.

Model ten jest też bardziej elastyczny dla większych instalacji (powyżej 10 kWp) i użytkowników, którzy myślą długoterminowo,  np. planują rozbudowę systemu lub integrację z pompą ciepła czy ładowarką do samochodu elektrycznego. Kluczem jest świadome planowanie zużycia, korzystanie z taryf dynamicznych i bieżąca kontrola danych o cenach RDN.

Czy net-billing się opłaca? Co warto zrobić w 2025 roku?

Net-billing może być opłacalny, ale wymaga aktywnego zarządzania energią i inwestycji w dodatkowe rozwiązania, takie jak magazyny energii czy systemy inteligentnego zarządzania domem (smart home). W 2025 roku kluczowe znaczenie ma autokonsumpcja – im więcej energii zużyjemy na bieżąco, tym mniej oddamy do sieci po niepewnych stawkach godzinowych.

Warto rozważyć montaż magazynu energii, który pozwala przechować nadwyżki i wykorzystać je wtedy, gdy ceny zakupu prądu z sieci są najwyższe. Wsparciem dla prosumentów są też dotacje – program „Mój Prąd 5.0” i jego ewentualna kontynuacja w 2025 oferują dofinansowanie nie tylko do samej fotowoltaiki, ale również do magazynów energii, systemów zarządzania energią oraz pomp ciepła. To dobry moment, by zoptymalizować istniejącą instalację i zyskać większą niezależność od wahań cen energii.

Podsumowanie: co wybrać w 2025 – net-billing czy net-metering?

W 2025 roku nowi prosumenci mogą korzystać wyłącznie z net-billingu – system opustów (net-metering) jest dostępny tylko dla wcześniej zarejestrowanych instalacji. Choć net-metering był prostszy i przewidywalny, to net-billing daje większe możliwości optymalizacji – zwłaszcza przy inwestycji w magazyn energii i świadomym zarządzaniu zużyciem prądu.