Prosumenci stali się istotnym elementem polskiego systemu energetycznego. Dzięki własnym instalacjom OZE, głównie fotowoltaicznym, gospodarstwa domowe nie tylko zaspokajają swoje potrzeby energetyczne, ale także wprowadzają nadwyżki energii do sieci, wspierając krajową produkcję energii elektrycznej.

Prosumenci w Polsce – garść statystyk

Dane z końca 2024 roku wskazują, że w Polsce działało już ponad 1,544 mln mikroinstalacji, z czego 1,522 mln należało do prosumentów. To pokazuje, że energia odnawialna – głównie słoneczna – trafiła „pod strzechy” i stała się częścią codzienności milionów Polaków.

Łączna moc zainstalowana w tych mikroinstalacjach wyniosła ponad 12,7 GW, co oznacza, że prosumenci wygenerowali aż 5,1% krajowej produkcji energii elektrycznej. To więcej niż całkowita moc niektórych elektrowni konwencjonalnych w Polsce – i realny wkład w transformację energetyczną.

Dla porównania, jeszcze w 2019 roku udział prosumentów w miksie energetycznym był marginalny. Dziś stają się oni strategicznymi partnerami systemu elektroenergetycznego, którzy odciążają sieć i zwiększają udział zielonej energii w krajowej produkcji.

Zbiorowy i wirtualny prosument, czyli nowe nowe modele prosumenckie

Polski system energetyczny wchodzi w nową fazę rozwoju prosumeryzmu – zbiorowego i wirtualnego. Do tej pory prosumentem mogła być głównie osoba fizyczna posiadająca instalację OZE na dachu swojego domu. W 2024 roku pojawiły się jednak pierwsze wdrożenia, które rozszerzają tę definicję.

Prosument zbiorowy – energia dla wspólnot i spółdzielni

Pierwsze mikroinstalacje przyłączone przez PGE Dystrybucja i Energa-Operator obsługują budynki wielorodzinne, gdzie energię produkuje się na potrzeby wspólnoty mieszkaniowej. Dzięki temu mieszkańcy bloków również mogą korzystać z darmowej energii ze słońca, mimo że wcześniej byli z tego wykluczeni.

Ten model pozwala dzielić wyprodukowaną energię między lokatorów według ustalonego klucza – np. proporcjonalnie do udziału w nieruchomości lub według zużycia. To rewolucja dla miast, gdzie dachy wielorodzinnych budynków mogą wreszcie zostać zagospodarowane energetycznie.

Prosument wirtualny – elastyczność i decentralizacja

Od lipca 2025 roku wejdą w życie przepisy umożliwiające działanie prosumentów wirtualnych. Będzie to prawdziwy przełom – umożliwi bowiem produkcję energii w jednej lokalizacji (np. na działce rekreacyjnej, magazynie, hali) i jej rozliczenie w innym miejscu (np. w mieszkaniu w centrum miasta).

Dzięki temu osoba fizyczna lub firma będzie mogła inwestować w odnawialne źródła tam, gdzie jest na to przestrzeń i dobre warunki techniczne, a korzystać z tej energii w dowolnym swoim punkcie zużycia. To oznacza większą elastyczność i nowe możliwości dla osób, które nie mają własnego dachu lub chcą zoptymalizować inwestycje pod kątem uzysku energii.

System rozliczeń dla prosumentów: net-billing i RCEm

Zmiana systemu rozliczeń była jednym z najważniejszych momentów dla polskich prosumentów w ostatnich latach. Od 1 lipca 2024 roku wszyscy nowi prosumenci są objęci systemem net-billingu, który zastąpił wcześniej obowiązujący system opustów (net-metering).

Na czym polega net-billing?

W modelu net-billingu prosument sprzedaje nadwyżki wyprodukowanej energii do sieci po cenie rynkowej, a kupuje energię w cenie detalicznej, z uwzględnieniem opłat dystrybucyjnych i handlowych. Wartość oddanej energii zasila specjalne konto prosumenckie, z którego można rozliczać przyszłe zakupy prądu.

Model ten premiuje autokonsumpcję, czyli bieżące wykorzystanie energii w czasie jej produkcji. Im więcej energii zużywamy „na miejscu”, tym mniej oddajemy do sieci i mniej później kupujemy po wyższej cenie.

Nowość w rozliczeniach: RCEm, czyli średnia miesięczna cena energii

Dla części prosumentów (którzy zainstalowali panele między 1 kwietnia 2022 r. a 30 czerwca 2024 r.) wprowadzono możliwość przejścia na nowy sposób rozliczeń według RCEm – czyli średniej ceny energii elektrycznej na rynku miesięcznym.

RCEm ma na celu zwiększenie przewidywalności i stabilności przychodów z energii sprzedanej do sieci, co w net-billingu – zależnym od chwilowych cen rynkowych – bywało problematyczne. Nowa formuła wyceniania energii może zachęcić do dalszego inwestowania w mikroinstalacje, szczególnie przy domach jednorodzinnych i w małych firmach.

Systemy rozliczeń stały się zatem bardziej zróżnicowane, ale też bardziej rynkowe. Prosumenci muszą dziś lepiej planować i analizować opłacalność inwestycji, co z kolei przyczynia się do wzrostu profesjonalizacji całego sektora.

Rola prosumentów w stabilizacji i transformacji systemu energetycznego

Prosumenci – czyli gospodarstwa domowe i mali przedsiębiorcy produkujący energię na własne potrzeby – odgrywają dziś istotną rolę w polskim systemie elektroenergetycznym. Dzięki dynamicznemu rozwojowi mikroinstalacji fotowoltaicznych prosumenci stali się nie tylko konsumentami, ale i aktywnymi uczestnikami rynku energii. Ich udział przyczynia się do zmniejszenia obciążenia sieci w godzinach szczytowego zapotrzebowania, zwiększa autokonsumpcję energii odnawialnej i poprawia lokalne bezpieczeństwo energetyczne. Co więcej, rozproszone źródła OZE w rękach prosumentów wspierają transformację energetyczną oddolnie – obniżając emisję CO₂ i redukując popyt na energię produkowaną z paliw kopalnych. W skali systemowej oznacza to większą elastyczność, większą odporność na wahania cen na rynkach hurtowych i lepsze wykorzystanie energii odnawialnej tam, gdzie powstaje.

Podsumowanie

Prosumenci stali się kluczowym elementem polskiej transformacji energetycznej. Dzięki ponad 1,5 mln mikroinstalacji generują już ponad 5% energii elektrycznej w kraju, wspierając stabilność sieci i zwiększając udział OZE. Nowe modele, takie jak prosument zbiorowy i wirtualny, otwierają możliwości dla mieszkańców bloków i firm bez własnych dachów. Równocześnie zmiany w systemie rozliczeń – net-billing i RCEm – premiują autokonsumpcję i wymagają lepszego planowania inwestycji. Prosumenci to dziś nie tylko użytkownicy, ale aktywni uczestnicy rynku energii.